Kunstenaarsstudio is kiem voor nieuwe invulling van terreinen Zoo van Zwartberg

Geplaatst op: 15/01/2018

De (terreinen van de) Zoo van Zwartberg verrijst als een Phoenix uit zijn as. In de komende jaren worden de terreinen opnieuw een dierenpark: La Biomista, naar de visie van Koen Vanmechelen. De kunstenaar bouwde er al zijn studio als kiem voor de verdere herontwikkeling van de site. De opmerkelijke zwarte sculptuur draagt de signatuur van Mario Botta en BURO B.

De terreinen van de voormalige zoo van Zwartberg liggen er al sinds 1997 verlaten bij. 20 jaar na de sluiting van de zoo ontspruit met een kunstenaarsstudio de kiem voor La Biomista, de nieuwe invulling van de terreinen. Het opmerkelijke gebouw - van de hand van Zwitsers architect Mario Botta en het Genkse BURO B – is de nieuwe werk- en tentoonstellingsplaats voor kunstenaar Koen Vanmechelen. De kunstenaar zelf omschrijft het gebouw als een labo voor de diversiteit van het leven. Met de integratie van een kippenserre en een immense adelaarskooi zal het gebouw straks ook deel uitmaken van de ontdekkingsroute door het dierenpark in het La Biomista-concept. (zie verder).

De kunstenaarsstudio rekt zich uit over de breedte van het perceel naast de vroegere directeursvilla van de zoo. De architectuur roept een beeld op van de kruising tussen een fabriek en een tempel. “Dat vertaalt zich in kolossale zuilen afgewisseld door brede openingen. Mario Botta wilde daarmee het idee van een kunstfabriek veruitwendigen,” vertelt mede-ontwerper Rob Gijsenberg (BURO B). De wisselwerking tussen zuilen en open gevelvlakken geeft het gebouw niet alleen een zekere gelaagdheid, ze is tegelijkertijd ook functioneel. “Op het gelijkvloerse niveau zijn de ruimtes tussen de zuilen opengelaten. Zo ontstaat een open zuilengalerij waar straks het wandelpad van het dierenpark zal doorlopen. Op de verdieping zijn de vlakken ingevuld met glas. De donkere hoeken die de zuilen creëren zijn bedoeld om de kunstwerken van Koen Vanmechelen tentoon te stellen. De afwisseling met de raampartijen maakt dat het park sterk voelbaar is in het gebouw,” vervolgt Rob Gijsenberg.

Beeldbepalende arendskooi

Het gesloten deel van de benedenverdieping is een opslagruimte met een laad- en loszone. Een betonnen trappenpartij voert bezoekers en gebruikers naar de verdiepingen van de rechtervleugel waar zich een auditorium en de kantoren voor de medewerkers van Koen Vanmechelen bevinden. Het is de bedoeling dat in het auditorium documentaires over het verleden, heden en de toekomst getoond worden. De linkervleugel herbergt een atelier en een exporuimte waar Koen Vanmechelen werkt aan zijn creaties en ze tentoon stelt. De twee gebouwvleugels ontmoeten elkaar centraal in een opvallende … arendskooi. “De 27m hoge kooi is een blikvanger voor het gebouw en betrekt het meteen ook in het toekomstige dierenpark. De centrale rol is heel sterk uitgespeeld in het architectuurconcept. Onder de kooi loopt een glazen passerelle die de twee vleugels met elkaar verbindt. Vanuit het gebouw is er overal zicht op de kooi.”

Andere eyecatchers zijn een serre op de kop van de linkervleugel en glazen kokers die het gebouw als het ware doorboren. “De serre zal straks plaats bieden aan kippen, onder meer de oerkip en de rassen die Koen Vanmechelen kweekt. De kokers brengen daglicht tot diep in de verschillende gebouwdelen. Het is adembenemend wanneer je de regen of sneeuw door de koker naar beneden ziet vallen,” bekent Rob Gijsenberg.

Knipoog naar de mijn

De verwijzing naar een fabriek is deels ingegeven door het feit dat het vorige atelier van Koen Vanmechelen zich in een oude jeneverfabriek in Hasselt bevond. “Typerend voor die werkruimtes was de loftlook. Die wilden we ook in het nieuwe gebouw vertalen. In het interieur vertaalt zich dat in een betonlook: de vloeren, wanden en het plafond zijn volledig in beton, deels ter plaatse gestort, deel geprefabriceerd. Om in het industriële karakter te blijven zijn alle leuningen en balustrades uitgevoerd in warmgewalst staal,” aldus Rob Gijsenberg. De betonstructuur is aangekleed met een zwarte gevelsteen met blauwe sinteling. Een obligate verwijzing naar de mijn van Zwartberg, waarvan de overblijfselen van de terrils zich letterlijk naast de deur bevinden. De ontwerpers lieten hiervoor hun oog vallen op de Ferro waalvorm 50 van Steenfabriek Nelissen. “Ook het buitenschrijnwerk is zwart uitgevoerd. Volgens Mario Botta de enige kleur voor ramen en deuren.”

De grootste bouwkundige uitdaging zat ongetwijfeld in de constructie van de arendskooi. “De kooi rust op een betonnen sokkel. Om de esthetische kwaliteit van deze sokkel te verzekeren, hebben we ze laten prefabriceren. Aannemer Bouwonderneming Thys had er een hele klus aan om deze grote, zware delen te monteren. De bovenstaande stalen structuur vroeg het nodige studiewerk om de verschillende vierkante vakken de nodige stijfheid te geven zonder teveel storende windverbanden te moeten plaatsen. Hetzelfde idee geldt voor de serre. Die is zo licht mogelijk geconstrueerd om met een minimum aan dwarsprofielen te moeten werken,” vertelt Rob Gijsenberg.

Ondanks het feit dat er voor een kunstenaarsatelier geen EPB-eisen gelden, streefden de architecten toch naar een energiezuinig concept. “BURO B werkt vanuit een ecologische insteek. Vanuit die optiek hebben we de kelder en de wanden doorgedreven geïsoleerd. Op technisch vlak wordt het gebouw verwarmd met vloerverwarming, gevoed door een gaswandketel. Het gebouw wordt tot slot mechanisch geventileerd. De bosrijke omgeving in combinatie met de doordachte inplanting van de ramen – beperkte oppervlakte of terugliggende grote vlakken – maken dat er geen risico op oververhitting is in de kunstenaarsstudio,” besluit Rob Gijsenberg.

Momenteel is de omgevingsaanleg in de directe omgeving van La Biomista in aanleg. De werken zijn toevertrouwd aan Kumpen. Voor de groenaanleg in het geheel doet de infra-aannemer op zijn beurt een beroep op Groenbedrijf Van Vlierden.

Een atypisch dierenpark

La Biomista is de totaalvisie van Koen Vanmechelen en de stad Genk op de voormalige terreinen van de Zoo van Zwartberg. Naast de kunstenaarsstudio omvat La Biomista nog de directeursvilla, een inkomgebouw en een dierenpark. De stad Genk legt momenteel de laatste hand aan de renovatie van de villa. Het gebouw wordt in de visie van Koen Vanmechelen een plaats voor discussies. Het inkomgebouw is in ontwerp bij Mario Botta en BURO B. Een landschapsbureau werkt de plannen voor het dierenpark uit. Koen Vanmechelen ziet de dieren zo natuurlijk mogelijk samenleven in het park, ze worden met andere woorden niet opgehokt. In de nieuwe visie wordt de vroegere zoo een ontdekkingspark waarin de dieren zoveel mogelijk vrij rondlopen – weliswaar binnen grote omheinde zones. De bezoekers wandelen via paden door en langs deze zones. Met digitale infopanelen op uitkijkplaatsen langs de route kunnen ze opvragen waar de dieren zich bevinden en er dan naar op zoek gaan. De paden door het dierenpark vertrekken aan La Biomista. De gedomesticeerde dieren komen het dichtst bij het gebouw te zitten – denk daarbij aan kippen of alpaca’s – de wilde dieren zitten helemaal achteraan op het terrein – bijvoorbeeld een roedel wolven. Langsheen de route worden ook kunstwerken van Koen Vanmechelen opgesteld.

Het park waaiert ook over de grenzen van de voormalige zoo uit naar de omgeving en legt zo een groene link naar de omliggende woonwijk. De buurtbewoners zijn nauw betrokken bij de ontwikkeling van het park. De buurt heeft de site de afgelopen twee decennia levend gehouden door de organisatie van een aantal activiteiten in het park. Bovendien is de villa mede door de steun van de buurt beschermd. Ze hielden ook het ‘Zwazo pad’ doorheen het park toegankelijk.

Tekst: TiM Vanhove

Fotografie: Marc Sourbron


Technische fiche La Biomista

Opdrachtgever: Koen Vanmechelen – Meeuwen-Gruitrode
Ontwerp: BURO B in samenwerking met Mario Botta (Zwitserland) – Genk
Studies stabiliteit: BDA Engineering – Peer
Veiligheidscoördinatie & EPB-verslaggeving: Thijco – Bilzen
Bruto vloeroppervlakte: 3.000m²
Start bouwwerken: augustus 2015
Einde bouwwerken: december 2016
Investering: 3,5 miljoen euro
Hoofdaannemer: Thys BP - Westerlo

MEER: WINTER 2017